Top 10 sai lầm khi chọn học công nghệ thực phẩm và ra trường làm gì

Nhiều bạn chọn công nghệ thực phẩm chỉ vì điểm chuẩn vừa sức, hoặc vì bạn bè cùng lớp đăng ký. Đến năm cuối, các bạn mới chợt nhận ra mình chưa hình dung được sau tốt nghiệp sẽ làm gì. Câu hỏi này đội ngũ chúng tôi gặp rất thường xuyên khi trò chuyện với sinh viên và cựu sinh viên.

Vậy học công nghệ thực phẩm ra làm gì? Đây không phải câu hỏi có đáp án gọn trong một dòng. Ngành này mở ra nhiều lối đi khác nhau. Bạn có thể làm QA/QC tại nhà máy, làm kiểm nghiệm viên trong phòng thí nghiệm, tham gia nghiên cứu và phát triển sản phẩm, phụ trách an toàn thực phẩm, hoặc quản lý bếp ăn tập thể. Nhưng không lối nào hợp với tất cả mọi người. Chính sự chọn lựa mơ hồ ban đầu thường khiến nhiều bạn đi lạc hướng suốt những năm học.

Bài viết này tổng hợp từ những trao đổi lặp đi lặp lại mà chúng tôi gặp trong quá trình giảng dạy và làm việc với người học, người đi làm và một số nhà tuyển dụng. Đây là kinh nghiệm thực chiến, không phải một cuộc khảo sát chính thức. Vì vậy, anh chị nên đối chiếu thêm với chương trình của trường và tình hình thị trường trước khi quyết định.

Chúng tôi chọn 10 sai lầm này như thế nào

Chúng tôi không chọn ngẫu nhiên. Mỗi sai lầm trong danh sách đáp ứng ba điều kiện. Thứ nhất, nó xuất hiện ở nhiều nhóm người khác nhau, không riêng một khóa hay một trường nào. Thứ hai, nó ảnh hưởng rõ đến định hướng nghề nghiệp hoặc thu nhập sau này. Thứ ba, nó có thể điều chỉnh được nếu nhận ra sớm.

Có một bạn sinh viên năm hai từng nhờ chúng tôi tư vấn. Bạn học khá tốt các môn lý thuyết nhưng chán nản sau chuyến thực tập đầu tiên, vì phải đứng cạnh dây chuyền suốt cả ca. Khi nhận ra điều này, bạn dành cả một học kỳ để tìm lại hướng đi, và cuối cùng chuyển sang mảng kiểm nghiệm. Nếu nhận ra sớm hơn, bạn đã đỡ mất rất nhiều thời gian.

Chọn ngành theo cảm tính hay theo điểm chuẩn

Đây là sai lầm phổ biến nhất. Nhiều bạn chọn ngành vì điểm chuẩn thấp hơn mong đợi, hoặc vì có người thân trong nghề khuyên. Điểm chuẩn chỉ cho biết năm đó có bao nhiêu thí sinh đạt mức ấy. Nó không cho biết bạn có hợp với công việc sau này hay không.

Phần lớn bạn cũng không đọc kỹ chương trình học trước khi nộp hồ sơ. Công nghệ thực phẩm có khối lượng môn hóa sinh, vi sinh và kỹ thuật thiết bị khá lớn. Nếu bạn ngại phòng thí nghiệm hoặc không thích môi trường nhà máy, việc học sẽ nặng nề ngay từ năm nhất.

Học giỏi hóa không đồng nghĩa với việc hợp làm ở xưởng sản xuất. Có người rất giỏi phân tích số liệu nhưng khó chịu với tiếng ồn và nhiệt độ cao của xưởng. Đó không phải thiếu năng lực, chỉ đơn giản là tính cách và sở thích chưa khớp với công việc.

Chưa xác định hướng chuyên môn từ sớm

Nhiều sinh viên nghĩ rằng đến năm ba hay năm tư mới cần lo chuyện việc làm. Thực tế, lúc đó thường đã muộn. Mỗi hướng như sản xuất, QA/QC, R&D hay quản lý an toàn thực phẩm đòi hỏi một bộ kỹ năng khác nhau, và bạn cần tích lũy từ những học kỳ đầu tiên.

Thực tập là phần bị bỏ qua nhiều nhất. Một kỳ thực tập ở phòng kiểm nghiệm hay bếp ăn công nghiệp cho bạn thấy nghề trông như thế nào khi đi làm thật, điều mà sách vở khó truyền đạt đầy đủ. Hãy tự hỏi: mình thích giám sát dây chuyền, ngồi phân tích mẫu trong phòng lab, hay thích tìm tòi công thức mới? Câu trả lời sẽ gợi ý hướng đi phù hợp.

Bỏ qua HACCP, ISO 22000 và kỹ năng thực hành

Học lý thuyết trên lớp là chưa đủ. Khi phỏng vấn, nhà tuyển dụng thường hỏi về HACCP, ISO 22000 hoặc GMP. Chúng tôi từng gặp nhiều bạn trả lời khá mơ hồ dù đã học qua. Nên làm quen với các khái niệm này sớm, vì chúng xuất hiện trong hầu hết vị trí liên quan đến an toàn thực phẩm.

Nếu muốn bổ sung kiến thức ngoài trường, hãy xem kỹ nội dung giảng dạy, kiểm tra giảng viên có kinh nghiệm thực tế hay không, và xem đơn vị tổ chức có minh bạch về chương trình hay không. Đừng chỉ dựa vào tên khóa học hay lời quảng cáo. Bạn có thể tìm hiểu thêm về những câu hỏi thường gặp về khóa HACCP để biết mình cần chuẩn bị gì.

Nhìn qua các hướng việc làm phổ biến

QA/QC nhà máy thường làm việc theo ca, trong môi trường xưởng, và đòi hỏi sự cẩn thận khi đọc hồ sơ. Kiểm nghiệm viên làm trong phòng thí nghiệm, thao tác máy và phân tích hóa lý, vi sinh theo quy trình rõ ràng. R&D sản phẩm kết hợp văn phòng với thử nghiệm công thức. Quản lý bếp ăn tập thể đòi hỏi kiểm soát an toàn và quản lý nhân sự với số lượng lớn, áp lực thời gian cao.

Mức lương và nhu cầu tuyển dụng thay đổi theo địa phương và thời điểm. Anh chị nên đối chiếu với các nguồn tuyển dụng hiện hành, thay vì tin vào một con số cố định.

Kỳ vọng không khớp với thực tế

Có bạn nghĩ học ngành này sẽ được làm văn phòng sạch sẽ, có bạn lại nghĩ chỉ đứng ở xưởng. Thực tế thường nằm ở khoảng giữa: vừa xuống kiểm tra dây chuyền, vừa ngồi ghi hồ sơ và viết báo cáo.

Một điều nhiều bạn chưa lường trước là môi trường kiểm soát vệ sinh rất nghiêm ngặt. Bạn phải thay đồ bảo hộ, rửa tay nhiều lần trong ngày, và đôi khi phải đi công tác đến nhà máy ở tỉnh. Nếu biết trước và vẫn thấy chấp nhận được, đó là dấu hiệu tốt cho việc theo đuổi ngành này.

Cách chọn trường để tránh sai lầm

Trước khi nộp hồ sơ, hãy xem chương trình đào tạo, tỷ lệ sinh viên được đi thực tập và danh sách doanh nghiệp đối tác. Trường có nhiều đối tác thực tập thường giúp sinh viên dễ tìm việc hơn. Bạn cũng nên đọc qua cẩm nang công nghệ thực phẩm để hiểu rõ 6 mảng kiến thức cần nắm trước khi quyết định.

Đừng ngại liên hệ với cựu sinh viên đang làm đúng ngành. Hỏi họ về một ngày làm việc bình thường sẽ hữu ích hơn nhiều so với đọc mô tả công việc trên mạng. Hãy chuẩn bị sẵn vài câu hỏi cụ thể về học phí, số môn phải học lại và nơi sinh viên năm ba đi thực tập. Trường nào trả lời rõ ràng thường đáng cân nhắc hơn.

Câu hỏi thường gặp

Học công nghệ thực phẩm có dễ xin việc không?

Ngành này có nhu cầu khá ổn định ở các nhà máy chế biến, bếp ăn công nghiệp và phòng kiểm nghiệm. Tuy vậy, bạn sẽ dễ xin việc hơn nếu đã có kinh nghiệm thực tập và hiểu biết cơ bản về HACCP hay ISO 22000. Chỉ có bằng mà thiếu thực hành thường khiến việc tìm việc kéo dài hơn.

Con gái có nên học công nghệ thực phẩm không?

Nên, nếu bạn thích sự tỉ mỉ, làm việc theo quy trình và không ngại môi trường xưởng. Nhiều vị trí QA/QC và kiểm nghiệm có tỷ lệ nữ khá cao. Điều quan trọng là bạn có hợp với công việc hay không, chứ giới tính không quyết định điều đó.

Khối thi nào phù hợp với ngành công nghệ thực phẩm?

Các khối có Toán, Hóa học kết hợp Sinh học hoặc Vật lý thường được nhiều trường xét tuyển. Tuy nhiên, mỗi trường có quy định riêng, nên anh chị cần kiểm tra tổ hợp môn cụ thể. Chọn tổ hợp mình học tốt nhất luôn an toàn hơn là chạy theo tổ hợp mà đa số đang chọn. Anh chị có thể tham khảo thêm gợi ý chọn tổ hợp môn để không bị thiếu nền tảng ngay từ đầu.

Ra trường có cần thêm chứng chỉ HACCP hay ISO 22000 không?

Không bắt buộc với mọi vị trí. Nhưng với QA/QC và quản lý an toàn thực phẩm, đây gần như là kiến thức nền tảng mà nhà tuyển dụng kỳ vọng. Nếu trường chưa dạy đủ, bạn có thể tìm khóa học bổ sung và nhớ kiểm tra kỹ nội dung trước khi đăng ký.

Nên học công nghệ thực phẩm ở đâu tại Hà Nội, TP.HCM hay Cần Thơ?

Mỗi trường có thế mạnh riêng về chương trình, cơ sở thực hành và đối tác doanh nghiệp. Thay vì chọn theo danh tiếng, anh chị nên so sánh chương trình, tỷ lệ thực tập và hỏi trực tiếp cựu sinh viên. Lựa chọn phù hợp là nơi bạn có thể học và thực tập ngay từ những năm đầu.

Nếu đang phân vân, hãy dành một buổi để đọc lại chương trình học, gọi cho một cựu sinh viên và tự hỏi mình có hình dung được ngày làm việc ở nhà máy hay phòng lab hay không. Đó là cách hiệu quả nhất để tránh phần lớn những sai lầm kể trên.